မြတ်လေးနီး

ความหมายจากดิคอังกฤษ

• မြတ်လေး | myut-lay3 - (1) Spanish jasmine (ˈdʒæz.mɪn 🔊); Royal jasmine; Catalan jasmine (Jasminum grandiflorum.) (2) star ipomea (Ipomea coccinea), red jasmine.
  
  
• မြတ်လေးနီ | myut-lay3 ni2 - red jasmine; cypress vine; cypress vine morning glory; cardinal creeper; cardinal vine; cardinal climber; star glory; star of Bethlehem; hummingbird vine (Ipomea quamoclit.)

ความหมายจากดิคพม่า

1. အမျှင်တံပေါင်းဖွဲ့သောအရွက်မျိုးရှိ၍နှဲအော်လန်ကဲ့သို့သောအပွင့်ငယ်များအဖြူ ၊အနီပွင့်တတ်သည့်နွယ်ရုံပင်တစ်မျိုး ။

   ခြံစည်းရိုးမှာမြတ်လေးပန်းတွေပွင့်နေတယ်။

2. အလွန်မွှေးသောအဖြူရောင်အပွင့်ငယ်များပွင့်သောပန်းပင်တစ်မျိုး ။

ရေသပြေရွှန်းရွှန်း ၊လင်းလွန်းမွှေးမွှေး ၊မြတ်လေးသွယ်သွယ်။

มะลิสเปน คำที่เหมือนกันคือ မုလေး (คำนี้พบบ่อยใน search)

 မန္တ​လေး ကအပြန်​ ​ညောင်​ပင်​ဝန်​းရွာ​လေးမ​ရောက်​မီ ကားလမ်​း န​ဘေး ခြုံကြီး​တွေကို နွယ်​တက်​​နေ​သော အပင်​​လေး​တွေ အများကြီး​တွေ့ရတယ်​၊ ပန်​းအ​ရောင်​ နီ​စွေး​စွေးမို့ အ​ဝေးကပင်​မြင်​နိုင်​တယ်​၊ အလှစိုက်​​သော ပန်​းပင်​မဟုတ်​ သဘာဝအတိုင်​းပွင်​့​နေ​သော အပင်​​လေး​တွေ၊ အရိုင်​းပင်​​လေး​တွေဖြစ်​တယ်​၊ ကားကိုခဏရပ်​၊ ပါလာ​သော Fuji camera အစုတ်​​လေးနဲ့ ပုံ​ပေါင်​းများစွာ ရိုက်​မိတယ်​၊ 

ဒီအပင်​​လေး​တွေကို မြတ်​​လေးနီ လို့​ခေါ်ကြတယ်​၊ November --December လထဲမှာစပြီးပွင်​့ကြတယ်​၊ ပွင်​့ရင်​တပင်​လုံး ရဲတွက်​နီရဲ​နေ​အောင်​ပွင်​့ကြတယ်​၊ သွားခဲ့ဖူးသည်​့ ဂန်​့​ဂေါ ပုံ​တောင်​ပုံညာ ​တောင်​တက်​လမ်​းတခုလုံး ဒီအပင်​​တွေပြည်​့​နေတယ်​၊ အညာက ​ကျေးရွာ​တွေ မှာဆို ခြံစည်​းရိုး​ပေါ် နွယ်​တက်​ပြီးပွင်​့တယ်​၊ ဒီအပင်​ကို ပန်​းပွင်​့ချိန်​​ရောက်​မှ သတိထားဖြစ်​ကြတယ်​၊ မြတ်​​လေး ဆိုတဲ့အမည်​​ကြောင်​့ စပယ်​မျိုးရင်​း Oleaceae နဲ့မှားနိုင်​တယ်​၊ သူက ကန်​ဇွန်​းမျိုးရင်​း Convolvulaceae ထဲကဖြစ်​တယ်​၊ ရဲရဲနီ​သောအ​ရောင်​ ကန်​ဇွန်​းပွင်​့ အနွယ်​ကရှားလွန်​းတာမို့ အပင်​ key ထုတ်​ရတာလွယ်​ပါတယ်​၊ အခုအပင်​​လေးကို တွင်​းမက အပြန်​ ​ရွာလမ်​း​ဘေးကခြံစည်​ရိုး​ပေါ်က​နေ ​ကောက်​ယူခဲ့တာပါ၊ ရဲရဲနီ​သော ပန်​းအ​ရောင်​​ကြောင်​့ အ​ဝေးက​နေ သတိထားဖြစ်​မိခဲ့တယ်​၊ 

Description

Red morning glories

​ေ​ခါ်သ​ည့် ​​မြတ်​​လေးနီသည်​ လျှင်​မြန်​စွာ ကြီးလွယ်​​သော ရစ်​ပတ်​နွယ်​တက်​တတ်​သည်​့ vineအပင်​သာဖြစ်​သည်​၊ အရွက်​​တွေက နှလုံးပုံ အ​ခြေပိုင်​း heart shaped base ရှိသည်​ ၊ အရွက်​သည်​ အဝိုက်​ ၃ ခု three-lobed ရှိကြသည်​၊ အပင်​ကြီး​တွေအ​ပေါ် နွယ်​တက်​​လေ့ရှိသည်​၊ ပန်​းပွင်​့ချိန်​မှာ အခိုင်​လိုက်​ပွင်​့ကြသည်​၊ ဒါဇင်​ဝက်​ခန်​့​သော ပန်​း​တွေကို ပန်​းခိုင်​တခုစီမှာ သယ်​​ဆောင်​သည်​၊ နီရဲ​သောပန်​းသည်​ လိပ်​ပြာများကို ​သွေး​ဆောင်​နိုင်​သည်​၊

Ipomoea genus မျိုးစု အမည် ​ဆိုသည်​မှာ ဂရိစကားစု“isp,” က​နေဆင်​းသက်​လာသည်​ ၊ အဓိပ္ပါယ်​ က worm (ကျောရိုး ၊ ခြေလက်များ ကင်းမဲ့၍ ရှည်လျားသွယ်ပြောင်းသည့် ကိုယ်လုံးရှိသော တွားသွားသတ္တဝါ) homoios က​တော့ တူညီခြင်​း ဖြစ်​လို့ ၊ ​မြွေ လိုရစ်​ပတ်​နွယ်​တက်​တတ်​သည်​့ the worm like twining of plants အပင်​လို့ အနီးစပ်​ဆုံးပြန်​ဆိုနိုင်​သည်​၊ “Coccinea”ဆိုသည့် species အမည်က​​တော scarlet ကိုရည်​ညွှန်​းပါတယ်​ ၊ မြန်​မာလို နီရဲသော။ နီနီရဲရဲ။ နီမြန်းသော (သို့မဟုတ်​) ကြက်သွေးရောင် ဖြစ်​ပြီး ပန်​း၏ အ​ရောင်​ကို ညွှန်​းဆိုပါတယ်​ ။

Morphology

Ipomoea coccinea ​ခေါ်သည်​့ မြတ်​​လေးနီပန်​း​လေး​တွေအပြင်​၊ ​နောက်​ထပ်​ မြတ်​​လေးနီပန်​းပင်​တပင်​ရှိ​နေပါ​သေးတယ်​၊ သူက genus တူပြီး species ကွဲပါတယ်​၊ သူ့အမည်​က Ipomoea quamoclit ဖြစ်​တယ်​၊ ဒီ ၂ ပင်​ရဲ့ အပွင်​့အ​ရောင်​ ပုံစံက အတူတူပင်​ဖြစ်​လို့ မကြာခဏ ​ရော​ထွေးမှားကြတယ်​၊ ဒါ​ပေမည်​့ အရွက်​ပုံစံ လုံးဝကွဲပြားပါတယ်​၊ Ipomoea quamoclit အပင်​မှာ ရွက်​နားအလွန်​ဟိုက်​​နေပြီး ရုတ်​တရက်​ compound leaf အလားထင်​ရတယ်​၊ အရွက်​ပုံစံအလွန်​လှကြတယ်​၊ အပင်​ရဲ့ အရွက်​​တွေက ထင်​းရှူးအရွက်​လိုလို ရှည်​့မတက်​ပင်​၏ အရွက်​လိုလို ​ဖြစ်​​နေတတ်​ပါတယ်​၊  ဒီ ၂ ပင်​ရဲ့ ပွင်​့ချိန်​လည်​း အတူတူပင်​ဖြစ်​တယ်​၊ ယခုမြတ်​​လေးနီက​တော့ ရွက်​နားဟိုက်​ခြင်​းနဲပီးရွက်​နားက သွားပုံ သို့မဟုတ်​ lobes ဖြစ်​​နေပါတယ်​ ၊

Usage

အပင်​က တနှစ်​ခံပင်​ an annual plant သာဖြစ်​တယ်​၊ ခြံစည်​းရိုး​ပေါ် တင်​ထားပြီး အလှအပအဖြစ်​စိုက်​ကြတယ်​ ၊ ​နွေရာသီ​ရောက်​သည်​အထိ ဖူးပွင်​့ကြပြီး လိပ်​ပြာ​လေး​တွေ ဆွဲ​ဆောင်​နိုင်​တာမို့ ဒီအပင်​ရှိရင်​ လိပ်​ပြာ​ရောင်​စုံမြင်​နိုင်​မှာပါ၊

Medicinal uses ​ဆေးဝင်​ပုံ

ဒီပန်​းက ပုံမှန်​ဆို

November and January အထိဖူးပွင်​့ကြတယ်​ ၊ အသီးကို January and February လမှာ သီးကြတယ်​၊ အလှစိုက်​ပင်​ သဘာဝ​ပေါက်​ပင်​အဖြစ်​ ​တွေ့ရ​သော်​လည်​း ဒီအပင်​မှာ medicinal property ​တွေရှိ​နေပါတယ်​ ၊ အပင်​ရဲ့ အမြစ်​က sneezing နှာချေခြင်း ကို လှုံ့​ဆော်​​ပေးနိုင်​တယ်​၊

မြတ်​​လေးနီပန်​း​လေး​တွေရဲ့ ပွင်​့ချိန်​က ​နေရာ​ဒေသလိုက်​ပြီး မတူပါဘူး၊ ကန်​ဇွန်​းပန်​း​တွေက ​ဆောင်​းရာသီမှာဘဲပွင်​့တာမို့ Convolvulaceae Family ကို thesis လုပ်​မယ်​လို့ ​ရွေးချယ်​ထားရင်​ ဒီအချိန်​က specimen collection လုပ်ဖို့ ​အ​ကောင်​းဆုံးပါ ၊ ​နွေဦး​ပေါက်​လာရင်​ အပွင်​့​တွေ မရှိ​တော့ပါဘူး၊ မြတ်​​လေးနီဟာ ပွင်​့ရက်​ တို​တောင်​းလှ​သော ပန်​း​လေး​တွေဖြစ်​ကြတယ်​၊ ကျ​နော်​က​တော့ ​တွေ့ရခဲ လှ​သော မြတ်​​လေးနီပန်​း​လေး​တွေ အလှကို ခံစားရင်​း ဒီပန်​း​လေးအ​ကြောင်​းကို ထပ်​မံ မှ​ျ​ဝေ မိပါတယ်​ ၊ ကဲ...မိတ်​​ဆွေတို့​ရော မြတ်​​လေးနီပန်​း​လေး​တွေကို သိပါရဲ့လား....အရမ်​းလှ​သောပန်​း​လေး​တွေပါ...

သက်​နိုင်​ဦး

မုံရွာတက္ကသိုလ်​

၃.၁၂.၂၀၁၈

Old post ​လေးပါ

ပုံအားလုံးကိုသုံးနိုင်​ပါတယ်​....

Ref: Wikipedia website

Ashin narga thein

Flora of Ceylon